ДЭМБ: Аюултай хүнснээс үүдэлтэй өвчлөлд тав хүртэлх насны хүүхдүүд хамгийн өндөр эрсдэлтэй

World Health Organization (ДЭМБ)-аас өнөөдөр танилцуулсан шинэ тооцооллоор тав хүртэлх насны хүүхдүүд аюулгүй бус хүнснээс шалтгаалсан өвчинд өртөх эрсдэл нь ахмад хүүхэд болон насанд хүрэгчдээс бараг гурван дахин өндөр байна.

Хэдийгээр тав хүртэлх насны хүүхдүүд дэлхийн нийт хүн амын ердөө 9 хувийг эзэлдэг ч хүнсээр дамжих өвчний нийт тохиолдлын бараг гуравны нэгийг эзэлж байна. Ялангуяа суулгалт өвчин нь энэ насны хүүхдүүдэд амь насанд аюул учруулах эрсдэлтэй байдаг.

Түүнчлэн хүнсэн дэх метил мөнгөн ус болон хар тугалга зэрэг химийн хорт бодист өртөх нь хүүхдийн тархины хөгжлийг гэмтээж, насан туршийн мэдрэлийн болон хөгжлийн асуудал үүсгэж болзошгүй юм.

Жил бүр 866 сая хүн өвчилж, 1.5 сая хүн нас барж байна

ДЭМБ-ын тооцоолсноор аюултай хүнсний улмаас жил бүр дэлхий даяар:

• 866 сая хүн өвчилж,
• 1.5 сая хүн нас барж байна.

Эдгээрийн ихэнхийг цэвэр ус, ариун цэвэр, эрүүл ахуйн нөхцөлийг сайжруулах, хүнсний аюулгүй байдлын арга хэмжээг хэрэгжүүлэх, эмнэлгийн тусламж үйлчилгээний хүртээмжийг нэмэгдүүлэх замаар урьдчилан сэргийлэх боломжтой гэж үзжээ.

Хэдийгээр 2000 оноос хойш хүнсээр дамжих өвчний нийт ачаалал буурсан ч бүс нутгийн ялгаа хэвээр байгаа бөгөөд хамгийн их ачаалал нь Африк болон Зүүн Өмнөд Ази-д ногдож байна.

Химийн бохирдлоос шалтгаалсан нас баралт өндөр байна

2021 онд:

• Биологийн аюулууд буюу бактери, вирус, шимэгч хорхойноос шалтгаалсан өвчлөл 860 сая орчим тохиолдол бүртгэгджээ.
• Харин химийн хорт бодисууд нь нас баралтын 73 хувь-ийг эзэлсэн байна.

Химийн гаралтай нас баралтын дийлэнх нь:

• органик бус хүнцэл (42 хувь),
• хар тугалга (31 хувь)-тай холбоотой байжээ.

Эдгээр бодисууд нь зүрх судасны өвчин болон хорт хавдрын эрсдэлийг нэмэгдүүлдэг байна.

Судалгаагаар 2021 онд хүнсээр дамжих өвчний улмаас хөдөлмөрийн бүтээмж алдагдсан хэмжээ 310 тэрбум ам.долларт хүрсэн байна. Амьжиргааны өртгийн ялгааг харгалзан тооцвол энэ үзүүлэлт 647 тэрбум ам.доллар болж өсжээ.

Судалгааны хамрах хүрээ өргөжжээ

ДЭМБ-ын шинэ дүн шинжилгээ нь:

• 194 улс орны
• 2000-2021 оны
• 42 төрлийн хүнсээр дамжих аюулыг хамруулсан байна.

Үүнд:

• бактери,
• вирус,
• шимэгч хорхой,
• химийн бодисууд,
• металл,
• ротавирус,
• Chagas disease үүсгэгч шимэгч зэрэг шинэ эрсдэлүүдийг нэмж үнэлжээ.

Хүнсний химийн бохирдол

Хүнс нь байгалийн болон хүний үйл ажиллагааны улмаас:

• органик бус хүнцэл,
• хар тугалга,
• метил мөнгөн ус зэрэг бодисоор бохирдож болно. Эдгээр нь хүнсний сүлжээнд орсны дараа устгах нь маш хэцүү, зарим тохиолдолд боломжгүй байдаг.

Иймээс ДЭМБ засгийн газруудыг:

• хөдөө аж ахуйн сайн туршлагыг нэвтрүүлэх,
• үйлдвэрлэлийн хатуу хяналт тогтоох,
• байгаль орчны зохицуулалтыг сайжруулах замаар бохирдлыг эх үүсвэр дээр нь бууруулахыг уриалжээ.

Тэгш бус байдлын хямрал

Хоол хүнсний хэрэглээний өөрчлөлт, байгаль орчны дарамт, даяаршил, хүнсний тогтолцооны тэгш бус байдал нь хэн хамгийн их эрсдэлд өртөхийг тодорхойлсоор байна.

Ялангуяа:

• хүүхдүүд,
• орлого багатай иргэд,
• бага болон дунд орлоготой орнуудын хүн ам хамгийн их эрүүл мэндийн ачааллыг үүрч байна.

Африк болон Зүүн Өмнөд Азийн бүс нийлээд:

• хүнсээр дамжих өвчний нийт тохиолдлын бараг 75 хувь,
• дэлхийн нас баралтын 60 хувь-ийг эзэлж байна.

Дэлхийн хүнсний аюулгүй байдлын өдөр

World Food Safety Day-ийг угтан ДЭМБ энэхүү шинэчилсэн тооцооллыг танилцуулж байгаа бөгөөд 2026 оны уриа нь:

“Ачааллаас шийдэл рүү – Хүн бүрт аюулгүй хүнс” юм.

Энэхүү шинэ мэдээлэл нь улс орнууд хүнсний аюулгүй байдлын эрсдэлийг үнэлж, бодлогоо зөв тодорхойлох, хөрөнгө оруулалтаа чиглүүлэх, хүнсээр дамжих өвчний ачааллыг бууруулахад чухал үндэслэл болохыг ДЭМБ онцолжээ.