Амин дэм, эрдэс бодис, уураг болон бусад чухал шим тэжээл агуулаагүй эрүүл бус хоол хүнсний сонголт нь эрүүл мэндэд хортой. Амьдралын аль ч үе шатанд дархлаагаа дэмжих нь маш чухал. Тэгвэл бидний дархлааны тогтолцооны хэвийн үйл ажиллагаа нь шим тэжээл дээр тогтож байдаг. Хүнсний дэлгүүрт ороод анхаарлаа төвлөрүүлэхэд тань туслах хүнсний жагсаалтыг доор орууллаа.
1. Жимс болон ногоо нь антиоксидантаар баялаг
Би антиоксидант, тэр дунд фито шим тэжээлийн үүргийг онцолмоор байна. Фито шим тэжээл гэдэг нь биеийн антиоксидант буюу исэлдэлтийн эсрэг хамгаалалтын тогтолцоог дэмждэг ургамлын гаралтай хүнсэнд агуулагддаг байгалийн нэгдлүүд юм.
Исэлдэлтийн стресс нь өдөр тутмын бодисын солилцооны үйл явцад бие махбодод тохиолддог ердийн үзэгдэл билээ. Энгийнээр тайлбарлавал энэ нь хүчилтөрөгчийн чөлөөт радикалууд гэж нэрлэгддэг нэгдлүүдийн үйлдвэрлэлийг хэлдэг бөгөөд хэрэв энэхүү нэгдлийн үйлдвэрлэлийг антиоксидантаар дарангуйлахгүй бол эсийг гэмтээх аюултай.
Биед хангалттай хэмжээний антиоксидант байхад исэлдэлтийн стрессийн түвшнийг хяналт дор байлгаж болно. Гэтэл антиоксидант хангалтгүй байгаа тохиолдолд исэлдэлтийн стресс нэмэгдэж, бие махбод өвчний эсрэг тэмцэх хүчин чадал сулардаг.
Фито шим тэжээлийг тод өнгөтэй жимс, ногооноос авах боломжтой. Тиймээс жимс, ногоо цуглуулахаар дэлгүүр гарсан бол “хоолны тавгаа өнгөөр будна” гэсэн бодолтой яваарай.
- Улаан болон нил ягаан – улаан лооль, тарвас, ягаан бэрсүүт жүрж, гуава, жимсгэнэ, чавга, интоор, хүрэн манжин, улаан чинжүү, улаан бөөрөнхий байцай
- Шар болон улбар шар – лууван, чихэрлэг төмс, шар чинжүү, жүрж, гадил жимс, хан боргоцой, мандарин, манго, шар хулуу, чангаанз, өвлийн хулуунууд (лийрэн хэлбэртэй хулуу, царсны боргоцой), тоор, амтат гуа, эрдэнэ шиш
- Ногоон болон ногоон шаргал – бууцай, авокадо, хэрээний нүд, артишок, брокколи, буржгар байцай, бөөрөнхий байцай, бруссель байцай, киви, навчит ногоонууд, ногоон цай, ногоон ургамлууд (гааны навч, розмарин, мугваа, ганга, базилик)
- Цагаан болон хүрэн: бөөрөнхий сонгино, цэцэгт байцай, саримс, гогод, цоор, цагаан лууван, мөөг
Фито шим тэжээлээс гадна С болон А амин дэмүүд нь антиоксидант агуулдаг. Тиймээс шинэхэн болон хөлдөөсөн жимс, ногоо аль алийг нь нөөцлөх хэрэгтэй. С амин дэм нь дархлааны тогтолцоонд, ялангуяа дархлааны эсийн үйл ажиллагаа болон эсрэг биеийн үйлдвэрлэлд маш чухал үүрэг гүйцэтгэдэг.
С амин дэмийн маш сайн эх үүсвэрүүд:
- Брокколи
- Жимсгэнэ
- Цитрусын төрлийн жимс
- Улаан лооль
- Чинжүү
А амин дэм нь арьсыг эрүүл байлгах, амьсгалын замын болон хоол боловсруулах замын эд эсийн эрүүл мэндийг дэмжихэд чухал үүрэгтэй. Дархлааны эсүүд хоол боловсруулах замд оршин байдаг. А амин дэмийг ихээр агуулсан хүнс:
- Лууван
- Бууцай болон бусад навчит ногоонууд
- Тоор
- Хулуу
- Улаан лооль
Идэж буй хоолоо жимс болон ногоогоор баяжуулах олон арга зам бий. Жишээ нь, коктейль, шөл эсвэл сэндвич хийхдээ жимс, ногоо ашиглаарай. Олон төрлийн сонголттой, фито шим тэжээлээр баялаг хооллохыг хүсвэл өдөрт 5-9 порц жимс, ногоо идэхийг зориорой.