Жил бүрийн сар шинийн баярыг угтан Архангай аймгийн малчид цагаан идээгээ ачаад нийслэл хотын зүг хүлгийн жолоо залдаг уламжлалтай.
Ченжийн гар дамжуулахгүй, малчны хотонд намрын турш бэлтгэж, нөөцөлсөн ааруул, ээзгий, тос, айраг цагаа тэргүүтэй оргинал бүтээгдэхүүнээ нийслэлийнхний хүртээл болгоод 10 гаруй жилийг үджээ.
Нийслэлийг зорьж ирсэн Арын сайхан хангай нутгийн малчид, саальчдын ашиг орлого жилээс жилд нэмэгдэж, иргэд ч Архангайн цагаан идээний үзэсгэлэнг хүлээдэг болсон байна. Тэгвэл Билгийн тооллын XVII жарны “Элдэв эрдэнэт” хэмээх модон могой жилийн сар шинийн баяраас урьтаж, нийслэлийнхний гар дээр брэнд бүтээгдэхүүнээ хүргэхээр иржээ.Тэд уламжлал ёсоороо Тусгаар тогтнолын талбайд өчигдрөөс үзэсгэлэнгээ дэлгэж төвхнөсөн бөгөөд 14 хоногийн турш үргэлжлэх аж.
Энэ удаа Архангай аймгийн Чулуут, Өндөр-Улаан, Хангай, Цахир, Ихтамир, Эрдэнэбулган, Булган, Төвшрүүлэх, Хотонт зэрэг есөн сумын 80 гаруй саальчин, малчин өөрсдийн боловсруулсан 10 гаруй төрлийн сүү, цагаан идээгээ борлуулж байна. Архангайн аймгийн Өндөр-Улаан сумын “Азарга” багийн Ш.Данаасүрэн 10-аад нэр, төрлийн бүтээгдэхүүнтэй нийслэлийг зорин иржээ.
Сүүлийн жилүүдэд цагаан идээг зөвхөн дангаар нь боловсруулах бус байгалийн гаралтай жимс, жимсгэнэ, шоколадаар орцыг нь баяжуулж, хэлбэр дүрсэнд оруулан, өнгө үзэмжийг нь нэмэх болсон. Энэ нь худалдан авагчдын сонирхлыг татаж, брэнд бий болгоход хувь нэмэр оруулдаг байна. Яг л энэ жишгээр байгалийн гаралтай чацаргана, нэрс, аньс, шоколадаар баяжуулсан чихэртэй ааруул, бор арвайн гурил, шар тосыг хэвэнд оруулсан цайны бэлдэц тэргүүтнийг худалдан авагчид ихэд сонирхож байлаа. Энэ үзэсгэлэнгийн онцлох байгалийн эко бүтээгдэхүүн нь шар сүүний ундаа нь ханиад томуу хүрэхээс урьдчилан сэргийлэх ач холбогдолтой юм. Мөн нэрмэл архи, жимсээр нэрсэн дарсыг иргэд ихэд сонирхож байв. Архангай аймаг дотроо Хотонтынхон айргаараа, Чулуутынхан сүүн ааруулаар, Өндөр-Улаан, Цахир, Ихтамир сумынхан аарцаараа алдартай.
Үнийн хувьд өнгөрсөн жилийнхтэй харьцуулахад дунджаар 5000-7000 төгрөгөөр нэмэгджээ. Тухайлбал, Сүүн ааруул 45000, аарцных 40000, аарц, 12000, өрөм 40000 төгрөгийн үнэтэй байв. Өнгөрсөн жилийн үзэсгэлэнгээр ааруул нэг кг нь дунджаар 25-35 мянган төгрөгийн үнэтэй байсан юм. Бусад бүтээгдэхүүнийг танилцуулбал, монгол архи 10000, ээзгийтэй шар тос 30000, цөрөм 30000-35000, тавгийн багц идээ 400 мянга, мэхээртэй бор тос 35000, үзэмтэй хайлмаг 30000, шар тос 50000, шар сүүний чихэр 40000, шар сүүний ундаа 8000, айраг 10000 төгрөгийн ханштай худалдаалж байна.
Үзэсгэлэн худалдаанд оролцож байгаа малчдын хувьд өөрсдийн гараар бэлтгэсэн, ямар нэгэн хольцгүй цэвэр бүтээгдэхүүнээ иргэдийн гар дээр хүргэж байгаадаа нүүр бардам байна гэдгээ хэлж байсан юм.
Эх сурвалж: Монцамэ агентлаг