Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн ивээл дор “Цэнхэр алт” үндэсний хоёрдугаар чуулганыг “Мөстөл, мөсөн голоо хамгаалъя” уриан дор өнөөдөр зохион байгууллаа.
Усны салбарын төр, хувийн хэвшил, олон улсын байгууллага, иргэний нийгмийн байгууллагын 1200 хүн оролцсон уг чуулганы үеэр Монгол Улсын Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүх, “Иргэдийнхээ эрүүл, аюулгүй орчинд амьдрах нөхцөлийг бүрдүүлэх зорилготой “Тэрбум мод”, “Хүнсний хувьсгал”, “Эрүүл монгол хүн”, “Цагаан алт” дөрвөн үндэсний хөдөлгөөн орон даяар хэрэгжиж буй. Одоо усны салбарт “Цэнхэр алт” хөтөлбөрийг хэрэгжүүлэх цаг нь ирсэн байна. Манай улсын байгаль, усны нөөцийг хамгаалах чиглэлээр хэрэгжүүлж буй аливаа төсөл хөтөлбөр нь бүс нутгийн төдийгүй дэлхийн усны нөөцийг хамгаалах улс орнуудын хамтын их үйлсэд оруулж буй монголчууд бидний бодит хувь нэмэр байх болно” хэмээн мэдэгдсэн юм.
Түүнчлэн тэрбээр Монгол Улсын усны салбарын зорилт, төсөл, хөтөлбөрийг амжилттай хэрэгжүүлэхэд салбарынхны санал санаачилга, манлайлал хийгээд төр засаг, хувийн хэвшил, олон улсын байгууллагын хамтын ажиллагаа, харилцан ойлголцол нэн чухал болохыг онцлон тэмдэглэв. Үүний зэрэгцээ эх орныхоо байгаль орчин, экосистемийн тэнцвэрт байдлыг хангах, тогтвортой хөгжлийн зорилтуудыг ханган хэрэгжүүлэх, улмаар үндэсний аюулгүй байдлаа бататган бэхжүүлэх, усны гачигдалгүй, уур амьсгалын өөрчлөлтөд дасан зохицох зорилтын төлөө төр засаг, түмэн олон нэгэн сэтгэлээр хамтдаа хүчин зүтгэхийг уриалав.
Тус чуулганы үеэр Байгаль орчин, уур амьсгалын сайд С.Одонтуяа устай холбоотой санаачилга бүрийг салбарын яам дэмжиж ажиллахаа илэрхийллээ.
Тухайлбал, борооны ус Улаанбаатар хотын 150 мянган айлын байшингийн дээврээр дамжин хөрсөнд нэвчин, үер болон урсдаг. Хэрэв өрх бүр 200 литр ус тосвол ойролцоогоор 30 мянган тонн буюу нэг удаа орсон борооны ус болох 6000 цестерн машин усыг цуглуулж өрхийн ногоон байгууламж, зам талбайн цэвэрлэгээ зэрэгт хуримтлуулах боломжтой.
Өөрөөр хэлбэл, Монгол Улсын оршин тогтнохуйн аюулгүй байдлын нэг болох усны нөөц, усны хүртээмж, ус ашиглалтад айл өрхүүд ийм том оролцоотой байх болно хэмээв.
Салбарын сайд 2025 оныг “Мөсөн голуудыг хамгаалах олон улсын жил” болгон зарласан болохыг тэмдэглээд, Засгийн газраас дэвшүүлсэн 14 мега төслөөс Эгийн голын УЦС, Орхон-Онги, Хэрлэн тоонот төсөл нь усны салбарын түүхэнд бичигдэх томоохон ажилд тооцогдож буй. Эдгээр эко төслийг хэрэгжүүлэхэд шаардлагатай хууль, эрх зүйн зохицуулалтыг сайжруулах, үйл ажиллагааг нэгтгэн зохион байгуулах, салбар хоорондын уялдааг хангах Усны төслийн нэгжийг байгуулна. Дээрх төслийг хэрэгжүүлснээр монгол орны говийн бүс нутгийн хүн ам, мал аж ахуй, газар тариалангийн ус хангамжийн баталгаат эх үүсвэрийг бий болгохын зэрэгцээ эдгээр усны мега төслүүд нь Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн санаачлан хэрэгжүүлж буй “Тэрбум мод” үндэсний хөтөлбөрт бодит дэмжлэг болж, усны хангамжийн эх үүсвэрийг мод ургуулахад хүндрэл, бэрхшээлтэй гадаргын усгүй бүс нутгуудад хүргэнэ гэв.
Усны газрын дарга З.Батбаяр, “Ус бол иргэн хүний эрүүл мэнд төдийгүй аливаа улс орны нийгэм, эдийн засгийн гол хөдөлгөгч хүчин зүйл юм. Тиймээс хэн нэгэн хүн, аль нэг улс орны тусгайлан авч үзэх асуудал биш. Өнөөгийн нөхцөлд уур амьсгалын өөрчлөлтийн улмаас мөсөн голын талбай жилээс жилд багассаар байна. Манай улсын газрын доорх усны нөөцөөс 4 дахин их мөсөн гол хайлаад байна. Энэхүү үзэгдлийг тогтоон барих гол гарц бол усыг хуримтлуулах явдал юм. Хатуу хэлбэрт байсан ус хайлсан бол урсана гэсэн үг. Урссан бол тогтоон барих шаардлага үүсэх нь гарцаагүй. Хамгийн гол нь айл өрхүүд цас, борооны усыг их бага гэлтгүй хуримтлуулах хэрэгтэй” гэсэн зөвлөмжийг өгч байлаа.
Чуулганаас усны хууль эрх зүй, засаглалыг сайжруулах, усны нөөцийг хомсдох, бохирдохоос хамгаалах, хур тунадас, гадаргын усыг хуримтлуулан, ус хангамжийн хүртээмжийг сайжруулах, экосистемийн таатай нөхцөлийг бүрдүүлэх “Нэг нуур”, “Нэг сум-333 нуур”, “Дусал бүр” санаачилгыг улсын хэмжээнд хэрэгжүүлэн, санхүүжилтийн механизмыг тодорхойлж, хувийн хэвшлийг харилцан ашигтай хамтран ажиллах нөхцөлийг бүрдүүлэх, хүний нөөцийг нэмэгдүүлэх, олон нийтийн хамтын ажиллагааг сайжруулах чиглэлээр хэрэгжүүлэх чиглэлийн үйл ажиллагааг тодорхойлсон нэгдсэн зөвлөмжийг гаргалаа.
НҮБ-ын Ерөнхий Ассамблейн 1992 оны тогтоолын дагуу жил бүрийн 3-р сарын 22-ны өдрийг “Дэлхийн усны өдөр” болгон зарласан түүхтэй. Энэ жил Дэлхийн усны өдрийг “Мөстөл, мөсөн голоо хамгаалъя” уриан дор тэмдэглэж байна.
