Дэлхийн хүн ам 10 жил тутамд 100 саяар нэмэгдэхийн хэрээр хүнсний хэрэгцээ өсөж, 2050 он гэхэд одоогийн хэрэглээ 70 гаруй хувиар нэмэгдэх тооцоо бий. Хоолны ширээн дээрх хүнсний төрөл, сонголт олноор нэмэгдсэн ч бидний хүүхэд, гэр бүлийнхэн маань эрүүл байж чадаж байгаа болов уу?
НҮБ-ын Тогтвортой хөгжлийн зорилгод 2030 он гэхэд ядуурлыг эцэс болгож, хүн бүрийг, ялангуяа ядуу болон эмзэг бүлгийн хүмүүс, түүний дотор нялхсыг эрүүл, шим тэжээллэг, хүрэлцэхүйц хоол хүнсийг жилийн турш авах боломжоор хангах зорилт тавьсан билээ.
“Сургуулийн хоол бол хүүхдэд эрүүл мэндийн боловсрол олгох чухал хэсэг. Энэ бол зүгээр л хоол идэх тухай биш хүүхдүүд бусдад үйлчлэх, хэрэглэснээ цэвэрлэх тухай зөв дадал юм” хэмээн Япон улсын Боловсролын сайд онцолжээ. Япон улсын Засгийн газар бүр хоол хүнсний шим тэжээл, хооллох хэв маягтай холбоотой судалгаа явуулж, сурагчдын үдийн хоолны цэсэд шинэчлэл хийдэг байна.
Манай улсын хувьд Улаанбаатар хотын сургуулиудын бага ангиудад 1980-аад оны үед хүүхдийн хоолны цэс боловсруулж, бүх нийтийг хамран сургах сан, эцэг эхчүүдийн хөрөнгөөр хэрэгжүүлсэн удаатай. Гэвч 1990-ээд оноос эл хөтөлбөр зогсож, 2006 оны “Үдийн цай” хөтөлбөр хэрэгжих хүртэл сурагчдын хоолыг эцэг эхчүүд бэлдэх эсвэл хоолны газраас худалдаж авдаг байсан билээ.
Ингээд Засгийн газрын 2006 оны тогтоолоор “Үдийн цай” хөтөлбөрийг хэрэгжүүлж эхэлснээр нэг хүүхдийн хоногт авах нийт шим тэжээлийн 10-15 хувийг үдийн цайгаар хангаж, илчлэгийг дунджаар 240 калори гэж тооцсон байна. Хөтөлбөрийн хүрээнд үдийн цайнд тараг, сүү, жигнэмэг зэрэг Монголд үйлдвэрлэсэн өдөр тутмын хэрэглээний хүнсний бүтээгдэхүүнүүдийг өгч эхэлсэн.
Хүүхдийн сурах идэвх сонирхлыг дээшлүүлэх, хооллох соёлоор дамжуулан эрүүл мэндийн боловсрол олгох зорилготой ийм хөтөлбөрүүд дэлхийн улс оронд олон бий. Одоогоор дэлхийн 160 орчим орны сургуулиуд энэ төрлийн төстэй хөтөлбөрийг хэрэгжүүлж байна.
Тэгвэл бид хүүхдэдээ ямар төрлийн хүнсийг тогтмол хэрэглүүлэх шаардлагатай вэ?
Шим тэжээлийн тэнцвэртэй хоолыг өнгөний систем ашиглан бэлтгэх нь зөв. Энэ нь хүнсний шим тэжээлийг өнгөөр ялгаж, нэг удаа хэрэглэх хэмжээг илэрхийлэх шийдэл юм. Жишээ нь:
- Улаан өнгө: Мах, махан бүтээгдэхүүн, өндөг
- Шар өнгө: Үр тариа болон төмс
- Ногоон өнгө: Бүх төрлийн ногоо
- Цэнхэр өнгө: Сүү, сүүн бүтээгдэхүүний шим тэжээлийг илтгэнэ.
Өөрөөр хэлбэл, сурагчдын хэрэглэх хоол, хүнсний мэдээлэлд дээрх дөрвөн өнгө хамт багтсан байвал шим тэжээлтэй хооллож байна гэж ойлгож болно. Хоолзүйч, хүүхдүүд, эцэг эх, багш гээд бүгд энэ өнгөний тэмдэглэгээг хараад илчлэгийг мэдэж болох давуу талтай.