Өвөрхангай аймгийн Баруунбаян-Улаан сумын иргэн, соёлын биет бус өвийг өвлөн уламжлагч Д.Мандах монголчуудын уламжлалт аргаар гурил тээрэмдэх соёлыг хадгалж, хойч үедээ өвлүүлэн үлдээж байна. Түүнтэй цулхирын гурил тээрэмдэх арга технологи, ач холбогдлын талаар ярилцлаа.
– Баруунбаян-Улаан сумынхан халтар арвайгаараа алдартай. Та бүхэн өөрсдөө тарьж ургуулж, бүтээгдэхүүн болгодог уу?
– Тийм. Баруунбаян-Улаан сумын Таацын гол буюу “Баянтөхөм” гэх газарт хүүхдүүд газар хагалж, тариа цацаж ургуулж өгөөд тэрийг нь би боловсруулж гурил болгодог юм. Багаасаа л тарианы гурил хийж идэж өссөн. Дээр үед боов, боорцог, элдэв амттан байсангүй. Эцэг, эх маань тогоо тогоогоор нь гурил тээрэмдэж өгөөд идэхээ идэж, борлуулахаа борлуулаад явдаг байлаа. Манайх тээрэмдсэн гурилаа Уянга хийцийн авдраар хүртэл сольж байсан.
– Хэр хэмжээний талбайд тариа ургуулж, хэр их гурил гаргаж авч байна вэ?
– Сумандаа багахан хэмжээний талбайтай. Зарим жил байгаль, цаг агаараас шалтгаалаад ургадаггүй. Заримдаа болжмор шувуу идчихнэ. Тариагаа байгаа үед бол би өдөрт 3-4 кг гурил гаргаж, гэр бүлийнхээ хэрэгцээг хангадаг. Хань минь тариа тарьдаг байлаа. Газраа өөрөө гишгэж хагалаад сувгаа гаргаж услаад ургуулдаг байсан. Одоо хүүхдүүд трактороор газраа хагалж байна. Намар хураац авсан ургацаа техникээр юмуу, гараараа нүдэж хальсыг нь салхинд хийсгэж, цэвэрлэж авна. Тэгээд ширмэн тогоонд хийж хуураад тээрэмдэнэ. Их сайхан амттай болдог.
– Энэ тээрмийн чулуу нь хэр настай эд вэ?
– Аав, ээжээс өвлөж ирсэн чулуу надад байгаа юм. Одоо би 80 нас хүрч байна. Энэ чулуу надаас ч өмнөх үеийн, удам дамжин ирсэн эд. Яг хэзээнээс өвлөгдөж ирснийг нь сайн мэдэхгүй. Эр, эм хоёр чулууг нийлүүлж хийдэг гэж ярьдаг. Миний нэг ах тариачин хүн байсан. Тэр ах өөрөө хоёр чулууг цоолж, нийлүүлэн хийдэг байсан юм.
-Танай суманд гурил тээрэмддэг айл өрхүүд олон бий юу?
– Бий, бий. Гэхдээ цөөрөөд байна.
– Арвайн гурил хүний эрүүл мэндэд ямар ач тустай вэ?
– Уламжлалт аргаар ингэж тээрэмдэх нь тариаг бүрэн няцлахгүй, бүдүүн ширхэгтэй болдог. Их нарийн ширхэгтэй ч бас гаргана. Энэ нь эслэг, эрдэс бодис, аминдэмээ илүү сайн хадгалж үлддэг учраас гэдэсний гүрвэлзэх хөдөлгөөн сайжруулах, ходоод дотор эрхтэнд сайн байдаг. Амт, үнэр их сайхан, шим тэжээл сайтай.
Эх сурвалж: Монцамэ агентлаг
