НҮБ-ын Хүнс, хөдөө аж ахуйн байгууллага (FAO)-ын танилцуулсан “Food Outlook” тайланд дурдсанаар, дэлхийн хүнсний түүхий эдийн зах зээлийн ерөнхий төлөв харьцангуй эерэг хэвээр байгаа ч геополитикийн хурцадмал байдал, цаг агаарын өөрчлөлт, эрчим хүч болон бордооны зах зээлийн савлагаа зэрэг эрсдэлүүд улам нэмэгдэж байна.
Тайланд 2026/2027 оны үр тарианы үйлдвэрлэл түүхэн дэх хамгийн өндөр түвшний нэг хэвээр хадгалагдах боловч өмнөх дээд амжилтаасаа бага зэрэг буурахаар тооцоолжээ. Цаашдын төлөв нь Эль Ниньо үзэгдлийн нөлөө, мөргөлдөөнөөс үүдэлтэй эрчим хүч, бордооны үнийн хэлбэлзэл, худалдааны бодлогын тодорхойгүй байдал, дэлхийн эдийн засгийн сорилтуудаас ихээхэн хамаарахыг онцолсон байна.
Дэлхийн хэмжээнд улаан буудай, бүдүүн ширхэгт үр тариа болон будааны ургац өмнөх рекорд түвшнээс буурах төлөвтэй байгаа ч нийт нийлүүлэлт хангалттай нөөцөөр дэмжигдэх учир өндөр түвшинд хадгалагдана гэж FAO үзжээ.
Жилд хоёр удаа гаргадаг “Food Outlook” тайланд үр тариа, тосны ургамал, элсэн чихэр, мах, сүү, загас зэрэг гол хүнсний бүтээгдэхүүний үйлдвэрлэл, хэрэглээ, худалдаа, нөөцийн талаарх шинэчилсэн үнэлгээ, төсөөллийг танилцуулдаг. Мөн энэ удаагийн дугаарт олон улсын далайн тээврийн цэвэр эрчим хүчний зохицуулалт, био түлшний хэрэглээ, элсэн чихрийн үнэ ба этанолын хамаарал, бордооны зах зээл, дэлхийн хүнсний импортын зардлын талаар тусгайлан авч үзжээ.
FAO-гийн Ерөнхий эдийн засагч Максимо Тореро “Хөдөө аж ахуйн хүнсний тогтолцоо үйлдвэрлэлийн түвшинд тогтвортой харагдаж байгаа ч дэлхийн нийлүүлэлт болон хүнсний хүртээмжид хурдан бөгөөд сөрөг нөлөө үзүүлэх эрсдэлүүд нэмэгдэж байна. Худалдааны урсгал, нийлүүлэлтийн сүлжээг тасалдуулахгүй хадгалж, орон нутгийн цаг агаарын цочролд бэлэн байх нь чухал” хэмээн онцолжээ.
FAO-гийн тооцоогоор 2026 онд дэлхийн нийт үр тарианы үйлдвэрлэл өмнөх оноос 2.0 хувиар буурч 2.982 тэрбум тоннд хүрэх төлөвтэй байна. Харин хүнсний зориулалтын хэрэглээ 1.0 хувиар өсөхөөр байгаа бөгөөд бага орлоготой, хүнсний хомсдолтой орнуудын нэг хүнд ногдох үр тарианы хэрэглээ 0.4 хувиар буурахаар байна.
Гол нэр төрлийн бүтээгдэхүүний төлөв
- 2026/2027 онд дэлхийн улаан буудайн үйлдвэрлэл Австрали, Европын Холбоо, АНУ зэрэг томоохон экспортлогчдын ургац буурснаар 3.8 хувиар агшиж, 810.9 сая тоннд хүрэх төлөвтэй байна. Үүнээс АНУ-ын үйлдвэрлэл 21.3 хувиар буурах магадлалтай.
- Бүдүүн ширхэгт үр тарианы дэлхийн үйлдвэрлэл 1.2 хувиар буурч 1.619 тэрбум тонн болох төлөвтэй бөгөөд Хойд Америкт тариалалт болон ургацын хэмжээ буурах ч Өмнөд Америк, ялангуяа Аргентинд эрдэнэ шишийн үйлдвэрлэл сайн байх хүлээлттэй байна.
- 2025/2026 онд шар буурцгийн дэлхийн үйлдвэрлэл 432.3 сая тоннд хүрч шинэ дээд амжилт тогтоох төлөвтэй байна. Бразил болон ОХУ-ын өсөлт нь Аргентин, Энэтхэг, Хойд Америкийн бууралтыг нөхөхөөр байна.
- Дэлхийн махны үйлдвэрлэл 1.0 хувиар өсөж 391.3 сая тоннд хүрэх бөгөөд шувууны мах 2.5 хувиар нэмэгдэх ч үхрийн махны үйлдвэрлэл буурах төлөвтэй байна.
- Ургамлын тосны дэлхийн хэрэглээ 2025/2026 онд үйлдвэрлэлийн хэмжээнээс давах тул зах зээл чангарч, улирлын эцсийн нөөц гурав дахь жилдээ дараалан буурна.
- Загас агнуур, усан аж ахуйн нийт үйлдвэрлэл 2026 онд 1.0 хувиар өсөж 200.5 сая тоннд хүрэх төлөвтэй. Сам хорхой, яргай загас, мөрөг зэрэг бүтээгдэхүүний үйлдвэрлэл нэмэгдэх ч Хойд Атлантын бүсийн макрель, май загас, сагамхай болон Перугийн анчоусын агнуурын квот буурснаар байгалийн загас агнуур 1.1 хувиар буурахаар байна.
Далайн тээврийн түлш, био түлш, бордооны зах зээлийн нөлөө
Тайлангийн тусгай бүлэгт Олон улсын далайн байгууллагын хэрэгжүүлж буй өөр төрлийн түлш, эрчим хүчний шилжилт нь хүлэмжийн хийн ялгарлыг тэглэх зорилгод чухал хувь нэмэр оруулах боловч жижиг арлын хөгжиж буй орнуудын хүнс, хөдөө аж ахуйн зах зээлд мэдэгдэхүйц нөлөө үзүүлж болзошгүйг дурджээ.
Мөн 2012 оноос хойш этанол болон элсэн чихрийн үнийн харилцан хамаарал хэрхэн өөрчлөгдсөнийг шинжилж, ургацын мөчлөг, боловсруулах хүчин чадал, гэрээний нөхцөлөөс шалтгаалан богино хугацааны өөрчлөлт хязгаарлагддаг ч үйлдвэрлэл, нөөц нь ашигт ажиллагааны хүлээлтэд аажмаар нийцэн өөрчлөгддөг болохыг онцолсон байна.
Бордооны зах зээлийн тухайд 2026 оны эхний дөрвөн сарын дэлхийн худалдааны хэмжээ өмнөх оны мөн үеэс 20–25 хувиар буурсан байна. Үнийн өсөлт тодорхой хэмжээнд саарсан ч Европ, Хойд Америкийн худалдан авалт удааширсан, ялангуяа азотын болон фосфатын бордооны зах зээлд эрсдэл хэвээр байгааг тайланд дурджээ. Мөн Ормузын хоолойн тээвэрлэлтийн нөхцөл байдал зах зээлийн тогтвортой байдалд хүчтэй нөлөөлөхөөр байна.
Дэлхийн хүнсний импортын зардал дээд түвшинд хүрэв
FAO-гийн шинэчилсэн тооцоогоор 2025 онд дэлхийн хүнсний импортын нийт зардал өмнөх оноос 7.9 хувиар өсөж, 2.22 их наяд ам.долларт хүрэн түүхэн дээд хэмжээг тогтоожээ.
Үр тариа, элсэн чихэр, тосны ургамлын импортын өртөг буурсан ч кофе, какао, амтлагч, малын гаралтай бүтээгдэхүүн, загас, жимс, хүнсний ногоо зэрэг өндөр өртөгтэй бүтээгдэхүүний үнэ өссөн нь нийт импортын зардлыг нэмэгдүүлсэн байна. Энэ өсөлтөд голлон өндөр орлоготой орнуудын импортын эрэлт нөлөөлжээ.
Өндөр орлоготой орнуудын хүнсний импортын зардал 9.3 хувиар өссөн бол дундаас дээш орлоготой орнуудад 4.0 хувь, дундаас доош орлоготой орнуудад 7.9 хувь, бага орлоготой орнуудад 6.7 хувийн өсөлт бүртгэгдсэн байна.
FAO өмнөх судалгаандаа геополитикийн эрсдэл өндөр үед газрын тосны үнийн өсөлтийн нөлөө хүнсний импортын зардалд хэвийн үеийнхээс бараг хоёр дахин хүчтэй тусдаг болохыг тогтоосон. Тодорхойгүй байдал, эрсдэлийн шимтгэл, даатгалын зардал болон ложистикийн хүндрэлүүд нь эрчим хүчний үнийн савлагааг хүнсний импортын өртөгт улам хүчтэй дамжуулдаг байна.
Эх сурвалж: https://www.fao.org/
