Завхан аймгийн төвд болсон “Амар байна уу” сар шинийн өргөтгөсөн үзэсгэлэн худалдаанд уламжлалт аргаар нэрсэн жимстэй шимийн архи, мэхээртэй тосоороо хамгийн их борлуулалт хийсэн Тосонцэнгэл сумын Идэр багийн малчин, аймгийн аварга малчин Ч.Бямбажаргалтай ярилцлаа.
Тэрбээр малаа дөрвөн төрөл дээр нь өсгөн үржүүлж, сүү цагаан идээгээ ээжийнхээ зааж өгсөн уламжлалт аргаар борлуулж өрхийн амьжиргаагаа сайжруулж байгаа удмын малчин бүсгүй юм.
-Таны бүтээгдэхүүнүүдээс жимстэй шимийн архи, шар тос онцгой эрэлттэй байлаа. Үүний онцлог юу вэ?
-Би аймгийн үзэсгэлэн худалдаанд жил бүр оролцож амждаггүй ч сумынхаа үзэсгэлэн худалдаанд тогтмол оролцож, сүү цагаан идээгээ борлуулдаг. Энэ удаа 12 төрлийн бүтээгдэхүүнтэй ирсэн. Манайх цагаан идээгээ уламжлалт аргаараа боловсруулдаг. Сүүгээ аль болох ган, төмөр, модон саванд хадгалж боловсруулдаг. Энэ нь амт чанарыг алдагдуулахгүй чанартай хүнс болдог гэж ээж минь захидаг.
Шар тосны хувьд малын гүзээ, давсаг, олгойг сайтар бэлтгэн, хайлуулж цэвэрлэсэн тосоо хийж хадгалдаг. Олгой, давсагтай шар тос удаан хадгалагддаг, амт чанар сайтай тул хүмүүс их сонирхдог. Манай нутагт шар тосыг өрөмнөөс гаргаж авах, мөн айргийг бүлж тос ялган шаргаах гэсэн хоёр үндсэн арга түгээмэл.
-Жимстэй шимийн архи тань үзэсгэлэнгийн хамгийн их борлуулалттай бүтээгдэхүүн боллоо. Жимсний шүүстэй хольдог уу?
-Үгүй. Архиа нэрэх явцдаа жимсээ хамт нэрдэг нь манай ээжийн уламжлалт жор. Тосонцэнгэл бол нэрс, хад, үхрийн нүд зэрэг жимс элбэгтэй нутаг. Намар жимсээ түүж цэвэрлээд, шүүсийг нь шахна. Одоо миксер ашиглан нухаш бэлтгээд, тогоонд нэрэхдээ тосгуурандаа жимсний өтгөн шүүсийг хийж хамт нэрдэг.
Нэрсэн архиа модон тагтай саванд харанхуй, сэрүүн газар сар орчим дарж байгаад шилэн саванд юүлнэ. Жимс бүр өөр өөрийн амт, шим тэжээлтэй. Тухайлбал, чонын элэгтэй нэрсэн архи даралт ихтэй хүнд, үхрийн нүдтэй нь зүрхэнд, нэрстэй нь дархлаанд тустай гэж үздэг. Мэдээж эмчилгээний зориулалтаар бага хэмжээгээр, тохируулан хэрэглэх ёстой. Тиймээс манай уламжлалт жимстэй нэрсэн архийг хүмүүс их захиалж авдаг юм. Энэ жилийн үзэсгэлэнд шүүсэн аарц, ааруул, мэхээртэй тос ч мөн хамгийн түрүүнд дууссан.
-Мэхээртэй тосны талаар дэлгэрүүлж ярьж өгөхгүй юу?
-Манай нутагт хурган мэхээр элбэг ургана. Үндсийг нь намар түүж угаан цэвэрлээд хатааж, тээрэмдэн гурил болгоно. Ингээд аарц, өрөмтэй хольж тос бэлтгэдэг. Хэвэнд оруулж янз бүрийн хэлбэрээр савлан борлуулж байна.
Мэхээр нь дархлаа дэмжих, цус төлжүүлэх, цэвэршүүлэх үйлчилгээтэй гэж уламжлалт анагаах ухаанд үздэг. Настай хүн, бага насны хүүхдийн гэдэс хямрахад ч хэрэглэдэг. Мэхээрийн гурилыг халуун сүүнд бага хэмжээгээр хийж уух, шөлтэй хоол, банштай шар будаатай цайнд нэмэхэд тамир тэнхээ сайжруулдаг.
Аймгийн аварга малчин Ч.Бямбажаргалын хувьд уламжлалт арга технологийг орчин үеийн хэрэглээтэй хослуулан, байгалийн баялгаа шингээсэн бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэж буй нь хэрэглэгчдийн талархлыг хүлээж байна.
Түүний хэлснээр, “Ээж, эмээгийн зааж өгсөн уламжлалт жор бол хамгийн сайн технологи” ажээ.
Эх сурвалж: https://www.montsame.mn/