Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн Холбооны Бүгд Найрамдах Герман Улсад хийж буй төрийн айлчлалын хүрээнд Монголын хүнсний салбарын төлөөлөгчид Бранденбург мужийн Хайдеблик (Heideblick) сууринд байрлах Agrargenossenschaft Goßmar eG хөдөө аж ахуйн хоршооны үйл ажиллагаа болон Монгол Улсад хэрэгжүүлэх боломжтой шийдлүүдтэй танилцлаа.

МҮХАҮТ-ын Ерөнхийлөгч Б.Лхагважав тус хоршооны үйлдвэрлэл, борлуулалтын тогтолцоотой танилцаж, Германы туршлагыг Монголын хөдөө аж ахуй, хүнсний үйлдвэрлэлд нэвтрүүлэх, үйлдвэрлэгчдийн хамтын ажиллагааг өргөжүүлэх, нэмүү өртөг шингэсэн бүтээгдэхүүний үйлдвэрлэлийг хөгжүүлэх боломжийг онцоллоо.

Тус хоршоо нь 2004 онд шинэ зах зээлийн зарчимд нийцүүлэн байгуулагдаж, 2004–2006 онд өмнө нь тусдаа үйл ажиллагаа явуулж байсан хоёр хоршоо нэгдсэнээр өнөөгийн бүтэц бүрджээ. Одоо удирдлага, захиргааны ажилтнуудын хамт 68 байнгын ажилтантай бөгөөд улирлын дөрвөн ажилтан нэмж ажиллуулдаг байна. Үйлдвэрлэлээ мэргэшсэн боловсон хүчин, нарийн зохион байгуулалт, зах зээлийн эрэлтэд тулгуурлан хөгжүүлж буй нь хоршооны үйл ажиллагааны гол онцлог юм.

Хоршоо нь сүүний болон махны чиглэлийн үхэр, гахай, тахианы аж ахуй эрхлэхийн зэрэгцээ үр тариа, тэжээлийн ургамал тариалж, малын тэжээлийн хэрэгцээгээ тодорхой хэмжээнд өөрсдөө хангадаг.

Улаан буудай, арвай, хөх тариа, эрдэнэ шиш, наранцэцэг тариалдаг бөгөөд хур тунадас багатай бүс нутгийн байгаль, цаг уурын нөхцөлд тохируулан газар тариалангийн тусгай стратеги хэрэгжүүлдэг байна. Мөн 900 га талбайд малын тэжээлийн ногоон ургамал тариалж, өвлийн улиралд малаа хашаанд байлган тэжээдэг ажээ.

Сүүний аж ахуй нь хоршооны үйлдвэрлэлийн гол чиглэлийн нэг юм. Тус хоршоо 1,200 орчим саалийн үнээтэй бөгөөд нэг үнээнээс жилд дунджаар 12,500 кг сүү авах бүтээмжтэй ажилладаг талаар танилцууллаа. Энэ нь сүүний гарц, малын арчилгаа, тэжээл, мэргэжлийн менежментийг уялдуулсан үйлдвэрлэлийн зохион байгуулалт ямар үр дүнтэйг харуулж байна.

Махны чиглэлээр үхэр, гахайн аж ахуй эрхэлж, түүхий эдээ зөвхөн бэлтгэн нийлүүлэх бус, өөрсдийн мах боловсруулах цехэд боловсруулан эцсийн бүтээгдэхүүн болгон зах зээлд нийлүүлдэг. Тухайлбал, махны цехэд сард 60 орчим гахай, зургаан үхэр нядалж, бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэдэг бөгөөд борлуулалтаа өөрсдөө хариуцдаг байна. Ингэснээр мал аж ахуйгаас бий болсон түүхий эдийн үнэ цэнийг нэмэгдүүлж, үйлдвэрлэл болон борлуулалтын орлогыг нэг тогтолцоонд төвлөрүүлэх боломж бүрджээ.

Хоршооны үйл ажиллагааны бас нэг онцлог нь үйлдвэрлэгчээс хэрэглэгчид хүрэх борлуулалтын сувгийг хөгжүүлсэн явдал юм. 2016–2017 онд Хайдеблик болон Лукау хотын захиргаатай хамтран шинэхэн сүүг үйлдвэрлэгчээс хэрэглэгчдэд шууд нийлүүлэх цэг байгуулж байжээ. Мөн орон нутгийн цэцэрлэг, сургуулийн хүүхдүүдийг сүүгээр хангахаас гадна сурагчдыг аж ахуйн нэгж дээрээ хүлээн авч, сүүний үйлдвэрлэл, мал аж ахуйн үйл ажиллагаатай газар дээр нь танилцуулдаг байна. Энэ нь хүнсний үйлдвэрлэлийг орон нутгийн хэрэгцээ, боловсрол, хэрэглэгчийн оролцоотой холбосон бодит жишээ юм.

Үйлдвэрлэлийн явцад бий болсон органик хаягдлыг ч эдийн засгийн эргэлтэд оруулдаг. Хоршоо өдөрт ойролцоогоор 24 шоо метр малын ялгадас боловсруулж, тодорхой хэсгийг биогаз үйлдвэрлэхэд ашиглан, үлдсэнийг нь бордоо болгон хадгалдаг байна. Ийнхүү мал аж ахуй, газар тариалан, эрчим хүч, хөрсний үржил шимийг харилцан уялдуулсан нь нөөцийг үр ашигтай ашиглах, үйлдвэрлэлийн хаягдлыг бууруулах боломжийг бүрдүүлжээ.

Германы энэхүү хоршооны туршлага Монголын хүнс, хөдөө аж ахуйн салбарт хэд хэдэн чухал ач холбогдолтой.

• Мал аж ахуй, газар тариалан, боловсруулах үйлдвэрлэлийг уялдуулснаар малын тэжээлийн тогтвортой хангамжийг бүрдүүлж, үйлдвэрлэлийн зардлыг бууруулах боломжтой.
• Мах, сүүг түүхий эд хэлбэрээр борлуулахаас илүүтэй боловсруулж, нэмүү өртөг шингээсэн бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэснээр үйлдвэрлэгчдийн орлогыг нэмэгдүүлэх нөхцөл бүрдэнэ.
• Хоршоод хамтын зохион байгуулалтаар тоног төхөөрөмж, мэргэжлийн боловсон хүчин, борлуулалтын сүлжээгээ хөгжүүлснээр жижиг, дунд үйлдвэрлэгчдийн зах зээлд өрсөлдөх чадварыг бэхжүүлэх боломжтой.

Ийнхүү Германы хөдөө аж ахуйн хоршооны үйл ажиллагаатай танилцсан нь Монголын бизнес эрхлэгчдэд үйлдвэрлэлээ төрөлжүүлэх, нэмүү өртөг шингээх, бүтээгдэхүүнээ зах зээлд бие даан хүргэх, нөөцөө үр ашигтай ашиглах боломжийг судалсан туршлага солилцооны чухал алхам боллоо. Эдгээр туршлагыг Монголын нөхцөлд тохируулан нутагшуулах нь үндэсний үйлдвэрлэгчдийн өрсөлдөх чадварыг нэмэгдүүлэхийн зэрэгцээ дотоодын хүнсний хангамж, хүнсний аюулгүй байдлыг бэхжүүлэхэд бодит хувь нэмэр оруулах үйл ажиллагаа юм.